‘De Maestro’ Jan Wagenaar (83) overleden

3 december 2020 12:04

Jan Wagenaar is op dinsdag 1 december na een kort ziekbed op 83-jarige leeftijd overleden. Wagenaar werd in 2004 gekozen tot ‘Pikeur van de eeuw’ en boekte tijdens zijn loopbaan een ongekend aantal successen. De drafsport is een legende armer.

In eerste instantie was Wagenaar niet zo gek op de drafsport. Als jonge jongen wilde hij liever wielrenner of bokser worden en trainde zelfs stiekem in een Amsterdamse sportschool. Er was echter geen ontkomen aan. Zijn vader Jan Wagenaar sr. was een uiterst fanatieke trainer en rijder en wilde niets liever dat zijn zoon zo snel mogelijk bij hem aan de slag ging. Hij probeerde zelfs te regelen dat z’n zoon al op veertienjarige leeftijd als pikeur in actie kon komen, maar daar wilde de bond niets van weten.

Wagenaar liet zich uiteindelijk toch overhalen. “Maar ik wilde geen buis en laarzen aan”, vertelde hij jaren later. “Wat moet je met die spullen wanneer het toch niets wordt? Mijn moeder en zus hebben toen eigenhandig iets in elkaar geflanst zodat ik toch netjes op de kar kon zitten.”

Wagenaar gaf de ambities van zijn vader drie koersen de tijd. Als het niet lukte om er één te winnen, zou hij het voor gezien houden. Op 7 mei 1953 was het in Groningen tijdens zijn derde koers raak. Hij stuurde Quita Scott naar de overwinning en kwam huilend over de finish.

Wagenaar bleek op de sulky uiteindelijk net zo fanatiek als zijn vader. Er ging vrijwel geen koersdag voorbij of hij moest zich melden bij het draverijcomité, soms wel eens vier keer per meeting. In een documentaire die TV Gelderland in 2012 over Jan Wagenaar maakte, noemde voormalig NOS-commentator Hans Eysvogel hem een ‘terrorist en een vechtersbaas’, maar ook een ‘top-technicus en top-tacticus’. Want dat Wagenaar een ongekend talent bezat, was inmiddels wel duidelijk.

Wereldrecord

Nadat de familie Wagenaar noodgedwongen moest verhuizen naar Otterlo, groeide de stal uit tot een top-entrainement. De absolute blikvangers waren Quicksilver S en Henri Buitenzorg, twee paarden die Stal Wagenaar internationale faam bezorgden. Zo won Quicksilver S maar liefst 142 koersen; een absoluut wereldrecord.

Eén van de bekendste finishfoto’s uit de historie van de drafsport: Jan Wagenaar die met Henri Buitenzorg de Derby van 1969 wint. (Foto: archief NDR (www.archiefndr.nl))

Henri Buitenzorg bezorgde Wagenaar de mooiste overwinning uit zijn loopbaan: de Derby van 1969. Buiten zijn schuld belandde Wagenaar door een ernstig auto-ongeluk in het ziekenhuis en leek het onwaarschijnlijk dat hij zijn driejarige pupil tijdens de belangrijkste koers van het jaar zou begeleiden. Wagenaar wilde echter van geen opgeven weten. Hij beloofde het rustig aan te doen en die middag slechts één koers te rijden. Hoewel zijn doctoren het ten zeerste afraadden, besloot Wagenaar toch te gaan.

Op het moment suprême miste Henri Buitenzorg de start en leek de combinatie kansloos. Ondanks de vele tientallen meters die werden verloren, besloot Wagenaar door te rijden en boekte hij een onwaarschijnlijke overwinning, waar tot op de dag vandaag nog altijd over wordt nagepraat.

Druk

In 1972 kreeg Junior een zware klap te verwerken. Terwijl hij met Henri Buitenzorg actief was in Duitsland overleed zijn vader. Een verlies dat hij niet zomaar te boven kwam. Z’n vader was al die jaren een keiharde leermeester voor hem geweest. In een interview vertelde hij eens: “Hij was een goede vader, maar een slechte baas. Ik heb een mooie jeugd gehad, waarin ik alles kon krijgen, behalve een complimentje. Hij heeft me hard gemaakt, misschien wel harder dan nodig. Ik heb daar een stevig minderwaardigheidscomplex aan overgehouden. Later heb ik mij daar samen met mijn vrouw Annie bovenuit gewerkt. Ik had het vaste voornemen dat met mijn eigen gezin anders te doen.”

Wagenaar in kenmerkende pose; met de bril in de mond. (Foto: archief NDR (www.archiefndr.nl))

Zijn vaders uitspraak ‘wanneer ik mijn ogen sluit, is het ook met jou gedaan’ legde een enorme druk op Wagenaar, waar hij bijna aan leek te bezwijken. Niets lukte, een heuse vormcrisis was het gevolg. Wagenaar: “Ik won geen koers meer en was mijn zelfvertrouwen helemaal kwijt. ‘Zie je wel’, dacht ik. Annie adviseerde mij toen de kleine banen in het noorden op te zoeken om zo het juiste ritme weer te vinden.”

Een schot in de roos. Wagenaar hervond zijn vertrouwen en sloot het jaar af als kampioen bij de pikeurs, een titel die hij tussen 1963 en 1977 maar liefst elf keer wist te veroveren. In 1977 kroonde hij zich ook nog eens tot Europees kampioen, het zoveelste succes in de loopbaan van neerlands meest succesvolle pikeur allertijden.

Ziel en zaligheid

De kortebaan was voor Wagenaar een hobby, maar wel één waar hij zijn ziel en zaligheid in kon leggen. Al als kleine jongen was hij tijdens de koers vanaf de eerste rit in het startvak te vinden en mocht hij zelfs de naald op de startplaat zetten. Vanaf 1954 kwam hij zelf in actie op de kortebaan. Zijn eerste finale liep hij op 27 juli 1954 in Voorschoten, waar hij als invaller van zijn vader optrad, die zijn beide paarden naar de finale had gereden. Ook in zijn twee daaropvolgende starts in Stompwijk en in Santpoort bereikte hij de finale. Pas een jaar later boekte hij zijn eerste overwinning op de kortebaan, met O Nelly Zora. Tegenstander tijdens de finale? Zijn vader.

Jan Wagenaar met Ronny Zora in Medemblik (1958), geflankeerd door zijn ouders. (Foto: archief Medemblik)

“Wij reden er altijd om”, keek Wagenaar jaren later terug op de confrontaties met zijn vader. “Dat moest ook wel. Dat waren wij verplicht tegenover onze eigenaren. Alleen wanneer de paarden van onszelf waren, of van één en dezelfde eigenaar won het paard dat de eerste rit had gewonnen. Maar dat waren uitzonderingen, meestal ging het bij wijze van spreken op leven en dood. De terugreizen na die finales waren niet de meest gezelligste. We hadden allebei een bloedhekel aan verliezen.”

Het ging al snel crescendo met Wagenaar. In 1957 won hij vier kortebanen, gevolgd door een absoluut topjaar in 1958, waarin hij maar liefst elf van de achttien kortebanen won. Ronny Zora was dat jaar de absolute blikvanger van de stal, met overwinningen in Appingedam, Warmond, Stompwijk, Beverwijk, Stompetoren, Purmerend, het Nederlands kampioenschap in Medemblik en Lisse. Wagenaar vervolmaakte het elftal met twee overwinningen met Vlaamsche Gaai S en Ria Kitty. Ook in 1961 was Wagenaar, vooral door de dadendrang van Xylon S die dat seizoen zes keer won, flink op dreef door acht van de zestien kortebanen te winnen.

Waar Wagenaar tijdens de jaren ’60 op eenzame hoogte acteerde, werd de concurrentie op de kortebaan tijdens de jaren ’70 steeds heviger. De gebroeders Pools verschenen ten tonele en ook Manus Bouwhuis bleek een zeer behendige pikeur. Daarnaast had Wagenaar door heel Europa belangen op de langebaan en moest hij noodgedwongen wel eens een kortebaan laten schieten. Desondanks bleef hij zijn overwinningen op de kortebaan meepikken.

Gouden Helm

In 1985 volgde eindelijk zijn eerste kampioenschap op de kortebaan. Dit klassement werd pas vanaf 1974 bijgehouden; juist op het moment dat Wagenaar’s prioriteiten op de langebaan lagen. De strijd om het kampioenschap was dat jaar ongekend spannend en pas tijdens de allerlaatste rit van het seizoen verzekerde Wagenaar zich in een rechtstreeks duel met concurrent Harry Pools van zijn eerste kampioenshelm. Een tweede kampioenschap volgde in 1991. Dankzij drie overwinningen van Danielle Guapa en zeges van Country D, Don Corleone en Flying Ricardo bleef hij Rob de Vlieger nipt voor.

Jan Wagenaar tijdens de huldiging van Resi Bes in De Lier (2006), zijn laatste overwinning op de kortebaan. (Foto: Nico Visser)

Ook in 1992 had Wagenaar met Zorba ter Lune een prima sprinter. De combinatie won in Assendelft, Stompwijk en Schagen. Daarna leek het lange tijd alsof Wagenaar zijn laatste succes op de kortebaan had geboekt. Tot die memorabele middag in De Lier. Op 12 augustus 2006, ruim 51 jaar na zijn eerste kortebaanoverwinning, sloeg Wagenaar nog één keer toe. Resi Bes bezorgde ‘de maestro’ zijn laatste zege op de kortebaan. Wagenaar zou twee jaar later in Venhuizen met Nathan Streamline nog één keer een finale rijden, maar deze ging helaas verloren.

Een officieel afscheid op de kortebaan kwam er nooit. “Dat hoefde ook niet. Ik houd niet van spektakel, wel van rust. Ik heb genoten van mijn werk,wat ook nog eens mijn hobby was. Ik ging altijd goed om met mijn collega’s. Ik begreep heel goed dat ook zij bezig waren hun brood te verdienen. Wel werd mij wel eens kwalijk genomen dat ik niet altijd lachte na een overwinning. Natuurlijk genoot ik wel van binnen. Maar ik wist ook dat een nederlaag nooit ver weg was. Ik ben dankbaar dat ik het allemaal mee heb mogen maken, al was het niet altijd alleen maar leuk.”

Koesteren

Tijdens zijn laatste jaren hielp Wagenaar thuis in Otterlo zijn dochter Yvonne op haar entrainement. Samen met zijn vrouw Annie zorgde hij drie keer per dag voor het voeren van de paarden. “Elke morgen om zes uur doet mijn vrouw Annie de eerste ronde. Daarna doe ik alle werkzaamheden die op dat moment nodig zijn. ’s Middags na het eten neem ik mijn rust, om daarna mijn werk weer op te pakken. Alles in een rustig tempo. Het is heerlijk om dat alles samen met mijn vrouw en dochter te kunnen doen.”

Jan Wagenaar met dochter Yvonne en kleindochters Ingrid en Mandy, in Enkhuizen (2019). (Foto: Ruud de Groot)

Helaas liet zijn gezondheid hem tijdens zijn laatste jaren in de steek. Desondanks bleef Wagenaar regelmatig de kortebaan bezoeken. Op 3 december kwam het verdrietige bericht dat Jan Wagenaar op 1 december 2020 na een kort ziekbed was overleden. De grootste pikeur allertijden, ‘de Maestro’, is niet meer.

De redactie van Kortebaandraverijen.nl wenst al zijn nabestaanden enorm veel sterkte toe met dit verlies. De drafsport maakte Wagenaar groot, maar dat gold minstens ook andersom. Tijdens de heerschappij van Wagenaar floreerden de sport en de koersbanen als nooit tevoren.

Persoonlijk koesteren wij de herinnering aan die prachtige morgen in juli 2018, toen wij de eer hadden om deze legende tijdens onze Vriendendag te mogen ontvangen. Voor dat moment –en alle mooie verhalen, koersen en overwinningen- zijn wij enorm dankbaar.

Door de huidige omstandigheden heeft de familie besloten de crematie op 7 december in besloten kring plaats te laten vinden. Condoleren is mogelijk via onderstaande link.

 

Tags:

TipCompetitie

Ben je een echte kortebaankenner of houd je van een gokje? Doe dan mee met de TipCompetitie!

Word vriend of meer

Voor € 15,- per jaar houd je Kortebaandraverijen.nl online en krijg je meerdere extra's.