De vergeten kortebaan: Koersen in Utrecht

28 januari 2019 10:31

In 2019 is het kortebaancircus te gast in 26 verschillende kortebaanplaatsen. De afgelopen decennia werd er echter in ruim honderd verschillende dorpen en steden gekoerst. In de rubriek ‘De vergeten kortebaan’ duiken we de historie in en gaan op zoek naar de plekken waar ooit de beste sprinters van Nederland door de straten denderden. In deel 19: koersen in de provincie Utrecht.

Hoewel exacte data en uitslagen van voor 1930 ontbreken, kent de provincie Utrecht een lange historie wat betreft het kortebanen. Zo organiseerde de ‘Vereeniging der Abcouder Ringrijderij’ al op 27 augustus 1912 een kortebaan¹. In de vergunning die werd afgegeven stond dat het verkeer op de rijweg niet mocht worden gehinderd. De voer- en rijtuigen mochten dus tussen de ritten door onbelemmerd gebruik maken van het parkoers. Maar ook voor 1912 werd er al gedraafd in Abcoude. In een artikel in het ‘paardenkrantje’ ter promotie van de kortebaan van 1970 spreekt men van een eeuwenoude traditie, die, na enig speurwerk in de gemeentelijke archieven, is terug te voeren naar 1502 (!). Het blijft gissen hoe de kortebaan er destijds uitzag, maar bijzonder is het wel.

Alleenheerser

Jan van Leeuwen jr. was tijdens de jaren ’30 van de vorige eeuw, tot hij na een ongeluk in 1936 hij bijna drie jaar buitenspel stond, de absolute alleenheerser op de kortebaan. In 1934 won hij in Abcoude met Quita. De merrie behoorde dat jaar tot de buitencategorie met negen overwinningen en drie tweede plaatsen. In Abcoude boekte ze haar vijfde zege van dat seizoen, nadat ze eerder al had gewonnen in Pijnacker, Stompwijk, Castricum en Naaldwijk. Later dat seizoen was ze ook de sterkste in Wormerveer, Marssum, Lisse en Bakkum.

Het toegestroomde publiek kreeg dat jaar een finale om van te smullen. Tegenstander van Quita was Rolls Royd, na Quita het beste paard van dat seizoen met in totaal vier overwinningen en zes tweede plaatsen. De zege ging naar Quita, maar een week later draaide Rolls Royd de rollen om door in Beverwijk kampioen van Nederland te worden. Quita kwam niet verder dan een vierde plaats.

Stalgenoot

In 1936 en 1937 ging de zege in Abcoude naar Xuthus en Willem Geersen. Voor de legendarische trainer en pikeur waren de koersen in de provincie Utrecht praktisch een thuiswedstrijd, die Geersen -woonachtig in het nabij gelegen Valkeveen- maar wat graag wilde winnen. Beide jaren bracht hij naast Xuthus ook Zoo Doorlooper aan de start en beide keren haalde hij met allebei zijn paarden de finale. En beide keren was de uitslag van de finale dezelfde: Xuthus won, zijn stalgenoot werd tweede. In Baarn haalde beide paarden in 1939 opnieuw de finale, met één verschil: Xuthus was inmiddels verkocht en kwam met Hendrik Mensinga aan de start. Voor de onderlinge verhoudingen had dat echter geen gevolgen, want Xuthus won opnieuw en Zoo Doorlooper werd met Geersen op de sulky wederom tweede.

Voormalig Derbywinnaar Xuthus was in Utrecht met drie overwinningen bijzonder succesvol. (Foto: Archief NDR)

Het bleef echter bij deze ene kortebaan in Baarn. Volgens het Amersfoortsch Dagblad was de draverij sportief een succes, maar waren de weersomstandigheden -regen in de ochtenduren en een zware hoosbui vlak voor aanvang- een te grote spelbreker. De schrijver van het artikel had overigens nog een ongetwijfeld goedbedoeld advies voor de organisatie. “De baan van 300 meter was in goede conditie, maar voor sommige paarden toch te kort. In plaats van de baan twee maal te laten lopen, had de commissie wellicht beter gedaan de lengte op 700 meter te stellen, waardoor de prestaties der paarden beter tot hun recht waren gekomen.”

Doorstart

In 1970 maakte Abcoude een doorstart op de P. van Wijngaerdtlaan. Manus Bouwhuis won met Freule door Jan van Dooyweerd sr. Diogen te verslaan. Tijdens de twee edities die daarop volgden haalde de huidige coördinator op het stalterrein beide keren de finale met Marion Fortuna, maar beide keren lukte het hem niet om de koers te winnen.

Tijdens de laatste twee edities van Abcoude werd er ook gekoerst in Soest. Zowel in 1974 als in 1975 startte daar het seizoen. Lucky H met Jaap van der Loo was de verrassende winnaar van de eerste editie. De vierjarige vosruin maakte zijn debuut en won tegen een gigantische uitbetaling van 139 tegen één. Later dat seizoen won de ruin ook in Santpoort en schreef hij, inmiddels met een starthandicap van tien meter, in Hoorn ook het Nederlands kampioenschap op zijn naam. Mai Regina, kleindochter van O Marijke, was een jaar later de mooie winnares en maakte voor Guus Knijnenburg een einde aan een lange periode zonder kortebaanzeges. De legendarische Hagenaar stond al vijf seizoenen droog, maar maakte in 1975 een ijzersterke rentree en zag uiteindelijk het kampioenschap bij de pikeurs, ondanks vijf overwinningen dat seizoen, maar net aan zijn neus voorbij gaan.

Lucky H was in 1974 de verrassende winnaar in Soest en schreef later dat seizoen in Hoorn ook het kampioenschap van Nederland op zijn naam. (Foto: Archief NDR)

Na een pauze van negentien jaar keerde de kortebaan in 1994 terug in Soest als onderdeel van de Wereldruiterspelen. Het werd in alle opzichten een bijzondere middag op de Vlasakkers. De zestien deelnemers waren op uitnodiging aanwezig, in tegenstelling tot het publiek, dat maar liefst veertig gulden moest aftikken om de entree te passeren. Dit had tot gevolg dat er die middag meer beveiliging langs de baan stond dan toeschouwers. Het publiek dat wel langs de hekken was te vinden, kreeg overigens een mooie koers voorgeschoteld met een verrassende ontknoping.

De debuterende Henry Bovendijk rekende tijdens de finale af met Flash Yankee, die vanaf de tweede omloop werd gereden door Aad Pools, nadat Rob de Vlieger met zijn paarden tegen elkaar had geloot. Henry Bovendijk was afkomstig uit de stallen van Manus Bouwhuis, die door een ernstige blessure aan zijn hand die middag zijn plek op de sulky had afgestaan aan Jan Dijs. Het spelende publiek had de combinatie volledig over het hoofd gezien; Henry Bovendijk was voor de eerste omloop niet winnend gespeeld! De destijds vierjarige ruin had als bijnaam ‘de postzegel’, als verwijzing naar zijn eigenaren, die allen postbestellers waren in Hilversum. Henry Bovendijk zou later dat jaar ook winnen in Enkhuizen.

Lustrum

Nog altijd wordt er gekoerst in Utrecht, enkel niet op jaarlijkse basis. Zowel de organisatie van de Dag van het Aangespannen Paard (DVAP) als de Diergeneeskundige Studentenkring (DSK) organiseert om de vijf jaar een kortebaan. Laatstgenoemde organisatie deed dat voor het eerst in 1967 ter ere van hun zevende lustrum. In 1982 besloten zij een heuse Mailiebaandag te organiseren, een evenement die vanaf 2002 met elk lustrum vast op het programma staat. In 2002 bewees Jolanda van Strien (uitkomend voor Stal Frejo uit Soest) in navolging van Willem Geersen en Manus Bouwhuis dat het rijden van een (verkapte) thuiswedstrijd een groot voordeel is. Met Millions Ahead vloog ze onaangevochten naar de bloemen, terwijl ze met Magic Limburgia als derde finishte en erkende sprinters als Le Bon Kievitshof en Nandoe Enzelens achter zich hield.

Nottedestate Rex en John Dekker waren de zeer verrassende winnaars van de kortebaan op de Maliebaan in 2012. Foto: Nico Visser.

De kortebaan tijdens de Dag van het Aangespannen Paard werd tot dusver drie keer verreden. Xanthos met John de Leeuw was de eerste winnaar. Vijf jaar later won Richard Slijfer zijn eerste en tot dusver enige kortebaan, hoewel hij slechts één omloop met Torchlight As in actie kwam. Slijfer lootte met zijn paarden tegen elkaar en koos voor Zeroninenine. Torchlight As gaf hij over aan Wim van Buytene. Een misrekening, want het was Van Buytene die na de koers als winnaar werd gehuldigd.

Voor een volgende kortebaan in Utrecht zullen de trouwe kortebaanvolgers nog even geduld moeten hebben. Naar alle waarschijnlijkheid treden de beste sprinters in 2021 weer aan op de Yalelaan om een jaar later hun opwachting te maken op de prachtige, kaarsrechte Maliebaan.

Abcoude
1930 Madrigal D.van Wieringen
1931 Sister Patrick H Luut Ensing
1932 Edna M F.Broers
1933 Grettchen H Roel van Wieringen
1934 Quita Jan van Leeuwen jr.
1935 Harvest Lee K. Bakker
1936 Xuthus Willen Geersen
1937 Xuthus Willem Geersen
(geen kortebaan tussen 1938 en 1969)
1970 Freule Manus Bouwhuis
(geen kortebaan in 1971 en 1972)
1973 Junior Volomon Jan Wagenaar jr.
1974 Lindsey’s Fortuna Harry Pools
1975 Jolige Jan Harry Pools
Baarn
1939 Xuthus Hendrik Mensinga
Soest
1974 Lucky H Jaap van der Loo
1975 Mai Regina Guus Knijnenburg
(geen kortebaan tussen 1976 en 1993)
1994 Henry Bovendijk Jan Dijs
Utrecht (DSK)
1967 Zephyr Scotch Jan Wagenaar jr.
1982 Titus ter Lune Aad Pools
2002 Millions Ahead Jolanda van Strien
2007 Une de Pink Wim van der Mespel
2012 Nottedestate Rex John Dekker
2017 Southwind Raptor Lindsey Pegram
Utrecht (DVAP)
2006 Xanthos John de Leeuw
2011 Torchlight As Richard Slijfer/Wim van Buytene
2016 Casanova John Dekker

Bronnen:
¹= Angstelkroniek Historische Kring Abcoude/Baambrugge

TipCompetitie

Ben je een echte kortebaankenner of houd je van een gokje? Doe dan mee met de TipCompetitie!

Word vriend of meer

Vanaf € 10,- per jaar houd je Kortebaandraverijen.nl online en krijg je meerdere extra's.