De vergeten kortebaan: Heerhugowaard

10 april 2019 09:13

In 2019 is het kortebaancircus te gast in 25 verschillende kortebaanplaatsen. De afgelopen decennia werd er echter in ruim honderd verschillende dorpen en steden gekoerst. In de rubriek ‘De vergeten kortebaan’ duiken we de historie in en gaan op zoek naar de plekken waar ooit de beste sprinters van Nederland door de straten denderden. In deel 23: Heerhugowaard.

De eerste kortebaan van Heerhugowaard werd verreden op 14 juni 1936 en werd gewonnen door Loblied met T. Slikker op de sulky. Voor Slikker was het zijn derde kortebaanzege, nadat hij in 1932 met Northerman B de kortebanen van Anna Paulowna en Binnenwijzend had gewonnen. Beide keren werd Gretchen H tijdens de finale verslagen. Opvallend genoeg was Gretchen H vier jaar later ook in Heerhugowaard de tegenstander van Slikker tijdens de finale. Slikker zou in 1940 zijn vierde en laatste kortebaan winnen in Goorne.

Drie maanden later op 13 september waren de kortebaanpaarden opnieuw te gast in Heerhugowaard. Loblied finishte nu op een gedeelde vierde plaats; de winst ging naar Wilhelm met D. van Wieringen. De combinatie was enkele weken eerder al de sterkste geweest in Warmond. De paarden startten die middag op twee verschillende afstanden. Er werd gereden over een basisafstand van 285 meter. Paarden die dat seizoen twee keer of vaker hadden gewonnen kregen een handicap van vijf meter.

Oogje dicht

Een jaar later hanteerde de organisatie een complexer systeem. Paarden die als prijs in één keer meer dan 40 gulden hadden verdiend, mochten niet meedoen. Deelnemers zonder winsom startten vanaf 280 meter. De paarden met een winsom onder de veertig gulden kwamen vanaf 290 in actie. Wie een totaalwinsom had van boven de veertig gulden moest vanaf 300 meter vertrekken. Althans zo stond het beschreven in de aankondiging van de koers in het Officiële Bulletin. De praktijk wees anders uit. De koers werd gewonnen door Don Juan, die in 1931 al de kortebanen van Usquert en Hardegarijp had gewonnen met geldprijzen van respectievelijk 300 en 200 gulden. Kneep de organisatie die middag een oogje toe? Of komt dit ‘bedrog’ nu pas na bijna 82 jaar boven water?

Ook in 1937 organiseerde Heerhugowaard een tweede kortebaan binnen één kalenderjaar. Amper twee weken na de eerste koers kende Flip Knijnenburg een droommiddag door zijn beide paarden naar de finale te rijden. Knijnenburg won de koers met Fanfare en veroordeelde Jan van Leeuwen sr. met Zonnestraal tot de tweede plaats. Fanfare zou later dat seizoen nog de kortebanen van Santpoort en Obdam winnen.

Verkocht

Waren de winnaars van de eerste edities relatief onbekend, de edities van de koersen tussen 1938 en 1949 hebben stuk voor stuk hun sporen in de kortebaansport verdiend. Te beginnen met Quita, de winnaar in 1938. Met Jan van Leeuwen op de sulky was hij tijdens de tweede helft van 1934 vrijwel niet te verslaan en won maar liefst negen kortebanen. Dankzij Quita kwam Van Leeuwen aan totaal van veertien overwinningen in één seizoen, nog altijd een record. Daarbij moet wel worden aangetekend dat er dat seizoen, A- en B-koersen meegerekend, 64 eerste prijzen waren te verdelen.

Na het succesvolle seizoen van 1934 werd Quita verkocht en werd voortaan bestuurd door een andere pikeur. Dat had duidelijk invloed op haar prestaties, want tussen 1935 en 1937 won Quita slechts twee keer. In 1938 kwam ze weer in bezit van de familie Van Leeuwen en won ze twee keer vlak achter elkaar. Eerst in Heerhugowaard, een dikke maand later in Akersloot. Daarmee bracht ze haar totaal op dertien overwinningen. Met dat aantal behoort Quita tot de allerbeste sprinters van de jaren ’30.

Beroep

Een jaar later was het de beurt aan Maya Toddington met Jan van Leeuwen sr. op de sulky. Met vier overwinningen was de merrie één van de snelste paarden van 1938 gebleken, maar een jaar later bleek ze het sprinten nog niet verleerd. Sterker, later dat seizoen won ze ook in Anna Paulowna en Stompetoren. De show werd tijdens het seizoen van 1939 gestolen door Flora Mc Elwyn, die maar liefst zeven kortebanen won. In 1940 maakte ze het tiental compleet met onder andere een zege in Heerhugowaard.

Het scheelde overigens maar weinig of de editie van 1940 was niet verreden. De koers stond oorspronkelijk gepland op 13 mei 1940, maar de Duitse aanval drie dagen eerder legde het openbare leven plat. In een mededeling in het Officiële Bulletin vroeg de NDR ‘het dagelijksche leven zooveel mogelijk een normaal aanzien te geven’ en verzocht de verenigingen ‘de belangen van de drafsport ten zeerste te steunen door de draverijen te doen doorgaan.’ De NDR legde de bal ook bij de beroepsgroep. ‘Eigenaren en pikeurs wordt in hun eigen belang dringend aangeraden alle pogingen welke worden gedaan tot het in stand houden van bovengenoemde draverijen, krachtig met hun inschrijvingen te steunen.’

Xerxes met trainer Roel van Wieringen in actie tijdens een koers op de langebaan. In 1941 zou de combinatie het NK in Zandvoort winnen. (Foto: Archief NDR)

Xerxes was de winnaar van de editie van 1941. Met Roel van Wieringen op de sulky, de pikeur die volgens eigen zeggen na een ruzie met de legendarische Charlie Mills vanuit Parijs terug naar huis was komen lopen, versloeg hij tijdens de finale Zora met Jan Wagenaar sr. op de kar. Elf dagen later boekte het duo zijn mooiste van in totaal zeven overwinningen door in Zandvoort kampioen van Nederland te worden.

Vanaf 1942 was het over en uit met de koers in Heerhugowaard. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd het steeds moeilijker om een koers uit te schrijven. In 1942 werd het aantal kortebanen gereduceerd tot zestien; een jaar later waren het er nog maar negen. In 1944 bereikte het aantal koersen zijn dieptepunt met koersen in Zaandam, twee keer in Purmerend, Blauwhuis en Stompwijk.

Starthandicap

In 1949 keerde Heerhugowaard nog één keer terug op de kalender. De koers werd gewonnen door -hoe kan het ook anders- Allouez met Jan de Vlieger (foto boven, met dank aan Archief NDR). Opvallend is dat de meest succesvolle kortebaner allertijden ondanks zijn enorme staat van dienst tijdens de finale van Heerhugowaard een startvoordeel kreeg ten opzichte van zijn tegenstander Harras. Dit had te maken met de reglementen van de NDR, die paarden uit het buitenland zwaar belastten. Nederlandse paarden hadden destijds te maken met een maximale starthandicap van twintig meter, wat Allouez, op dat moment al 43 keer winnaar van een kortebaan, deed belanden op een startafstand (uitgaande van een basisafstand van 275 meter zoals in Heerhugowaard het geval was) van 295 meter.

Voor buitenlandse paarden lag dat anders. Zij begonnen, ongeacht hun leeftijd of winsom, standaard met een handicap van twintig meter. Wanneer zij vierduizend gulden aan prijzengeld hadden binnengesleept, kregen zij er zelfs nog vijf meter extra bij. Dat betekende voor Harras een handicap van maar liefst 25 (!) meter. Ondanks deze monsterlijke handicapmaatregelen won Harras toch twee kortebanen. Zo was hij in 1944 met Jan van Leeuwen sr. op de sulky de sterkste in Zaandam en in 1947 met Jan van Leeuwen jr. in St.Maartensbrug. De in 1949 zestien jaar oude Allouez zou nog drie jaar door koersen en in de herfst van 1952 in Leiden zijn 49e en laatste kortebaan winnen.

Erelijst

1936 Loblied T. Slikker
Wilhelm D. van Wieringen
1937 Don Juan C. Stam
Fanfare Flip Knijnenburg
1938 Quita Jan van Leeuwen
1939 Maya Toddington Jan van Leeuwen sr.
1940 Flora Mc Elwyn Jan van Leeuwen
1941 Xerxes Roel van Wieringen
(geen kortebaan tussen 1942 en 1948)
1949 Allouez Jan de Vlieger

Kneep de organisatie die middag een oogje toe? Of komt dit 'bedrog' nu pas na bijna 82 jaar boven water?

TipCompetitie

Ben je een echte kortebaankenner of houd je van een gokje? Doe dan mee met de TipCompetitie!

Word vriend of meer

Vanaf € 10,- per jaar houd je Kortebaandraverijen.nl online en krijg je meerdere extra's.