De vergeten kortebaan (deel 10): Zaandam

3 mei 2017 07:42

Tijdens het aanstaande seizoen is het kortebaancircus te gast in 28 verschillende kortebaanplaatsen. De afgelopen decennia werd er echter in ruim honderd verschillende dorpen en steden gekoerst. In de rubriek ‘De vergeten kortebaan’ duiken we de historie in en gaan we op zoek naar de plekken waar ooit de beste sprinters van Nederland door de straten denderden. In deel 10 (en voorlopig laatste deel): Zaandam.

De kortebaan van Zaandam groeide tijdens de jaren ’30 van de vorige eeuw uit tot de grootste kortebaan van het land. Befaamd was de strijd om het zilveren theeservies, dat door de deelnemende eigenaren gewonnen kon worden. Dit servies, met een waarde van 500 gulden, kon definitief in het bezit komen wanneer een paard twee keer achterelkaar of drie keer in totaal won.

Ook over publieke belangstelling had de organisatie in Zaandam niet te klagen. In 1931 bezochten zodanig veel mensen de koers, dat de organisatie onvoldoende entreekaarten voor handen had. Verder kreeg het publiek de kans om de twee finalisten te voorspellen. Wanneer dat in de juiste volgorde was gelukt, maakten tien juiste inzendingen kans op een prijs van tien gulden. Elk jaar maakten zo’n vijfduizend mensen gebruik van deze mogelijkheid.

Prijzengeld

Opvallend was het hoge prijzengeld dat in Zaandam werd uitgekeerd aan de prijswinnaars. Zo streek Sally Harvester (foto boven, links) met haar overwinning tijdens het Nederlands kampioenschap van 1932 een eerste prijs op van duizend gulden. Dat bedrag is omgerekend  naar deze tijd ruim negenduizend euro!

Terug naar de strijd om het theeservies. Lady Chimes was tot 1931 het enige paard dat twee keer achterelkaar had gewonnen, maar wisselde tussentijds van eigenaar. De organisatie oordeelde streng en reikte de ereprijs niet uit. In 1931 kreeg het servies eindelijk een eigenaar nadat Luut Ensing Sister Patrick H naar een twee opeenvolgende zeges stuurde.

Nederlands kampioenschap

Zaandam koos voor een nieuwe prijs: een grote zilveren beker voor de winnende pikeur, met dezelfde voorwaarden als voor het servies. In 1934 was het opnieuw Ensing die beslag legde op de prijs, nadat hij wederom twee keer op rij had gewonnen met Sister Patrick H, die daarmee haar totaal op vier overwinningen in Zaandam bracht. In 1949 zegevierde Ensing met Dutch Hanover nog één keer in Zaandam. Enkele weken later won de combinatie op het gras van Duindigt, waar als experiment met vier paarden tegelijk werd geracet over driehonderd meter en de winnaars van elk kwartet zich kwalificeerden voor de volgende omloop, zijn laatste kortebaan.

Na zijn overwinning in 1936 startte Xuthus (foto boven, midden) in 1937 als de grote favoriet in Zaandam. Ter ere van het dertigjarig jubileum van de organisatie werd, net zoals in 1932 toen het 25-jarig jubileum werd gevierd, naast de traditionele draverij enkele dagen later ook de strijd om het Nederlands kampioenschap in Zaandam verreden. Xuthus, winnaar van de Derby in 1933 en goed voor in totaal achttien overwinningen op de kortebaan, moest tijdens de tweede omloop echter het edele hoofd buigen voor de latere winnaar Mc Gregor. Twee dagen later kreeg de pupil van de trainer en pikeur Willem Geersen zijn revanche en won de koers om de nationale titel. Tijdens de finale rekende hij af met uitgerekend diezelfde Mc Gregor.

Oorlogsjaren

In 1939 stond Zaandam ook op de rol, maar enkele dagen voor de koers kondigde de Nederlandse regering de algemene mobilisatie af en vertrokken 280.000 soldaten naar hun post. De kortebaan van Zaandam kwam te vervallen, net zoals die van bijvoorbeeld Harlingen, Heemskerk, Blauwhuis, Hardegarijp, Warmond en Lisse. Hoewel het dagelijkse leven door evacuaties en wegversperringen flink was ontwricht, werd er later dat jaar in respectievelijk Enkhuizen, Schagen en Sint Maartensbrug nog wel gekoerst. De kortebanen van Medemblik en Purmerend werden uitgesteld naar respectievelijk 2 en 19 oktober.

In 1940 pikte Zaandam de draad weer op en organiseerde vanaf 1942 zelfs een ochtend- (de zogenaamde B-draverij ) en een middagdraverij. Samen met Purmerend was Zaandam de enige organisatie die tijdens alle oorlogsjaren een kortebaan organiseerde. Opvallende winnaar tijdens die zwarte periode in de vaderlandse geschiedenis was Allouez (foto boven, rechts), die dat jaar tijdens al zijn acht starts de finale haalde. Dat leverde zeven overwinningen op, waaronder in Zaandam. In 1947 won de meest succesvolle kortebaner allertijden opnieuw in Zaandam, nu tijdens het Nederlandse kampioenschap. Na Beverwijk (1939), Binnenwijzend (1940) en Schagen (1943) betekende het de vierde nationale titel voor de pupil van trainer en pikeur Jan de Vlieger.

O Marijke

Na tweede plaatsen in Beverwijk en Noordwijk won de legendarische O Marijke in 1951 in Zaandam haar eerste kortebaan. Dat deed ze (nog) niet met Guus Knijnenburg op de sulky, maar met Hans ten Hagen, die tijdens haar eerste seizoen op de kortebaan haar vaste stuurman was. Tijdens haar eerste overwinning verdedigde ze tijdens de finale met succes een voorsprong van twintig meter op Wala, de kortebaancrack van Jan van Leeuwen. Een jaar later zegevierde ze opnieuw; nu wel met Knijnenburg op de sulky. In 1956 won de trots van de familie Knijnenburg in Hillegom haar 24ste en laatste kortebaan.

De organisatie had destijds al te kampen met flinke financiële problemen en na de editie van 1952 gooide men de handdoek. In 1961 werd weliswaar een incidentele koers georganiseerd en daarna nog enkele ‘wilde draverijen’, maar Zaandam was verworden tot een slapende reus.

De kortebaan in Assendelft is voortgevloeid uit de kortebaan van Zaandam.

Assendelft

Totdat de in 1985 opgerichte Rotary Zaanstad in 1987 op zoek was naar een manier om geld in te zamelen voor een goed doel. Het oog viel op het organiseren van een kortebaan en Zaandam prijkte weer op de kalender. Ruud Pools verkeerde tijdens de editie van 1987 in een bloedvorm en reed zijn beide deelnemers naar de finale. Pools won zelf de koers met Yessie Prinses; broer Aad Pools finishte met Vera Westlandia als tweede.

Rotary Zaanstad verplaatste zijn evenement na één editie echter naar Assendelft, waar sinds 1988 jaarlijks wordt gekoerst en sindsdien vrijwel altijd de opening van het seizoen vormt. Nog altijd gaan de opbrengsten van de kortebaan naar een goed doel, dus aarzel zaterdag niet om een programma te kopen of een weddenschap bij de totalisator af te sluiten!

Erelijst Zaandam

1930 Sister Patrick H Luut Ensing
1931 Sister Patrick H Luut Ensing
1932 Lady Bond Jan van Leeuwen jr.
Sally Harvester Jan van Leeuwen jr.
1933 Sister Patrick H Luut Ensing
1934 Sister Patrick H Luut Ensing
1935 The Gleaner Joop van den Berg
1936 Xuthus Willem Geersen
1937 Mc Gregor A.Makken
Xuthus Willem Geersen
1938 Zonnestraal Flip Knijnenburg
1939 (geen kortebaan)
1940 Xerxes Jan van Leeuwen jr.
1941 Claudy O Willem Geersen
1942 Claudy O Willem Geersen
(B-draverij) De Fanfare Prinses Hans ten Hagen
1943 Allouez Jan de Vlieger
(B-draverij) Eduard Anvil P.Koster
1944 Harras Jan van Leeuwen sr.
(B-draverij) Buziau K L.Dooper
1945 Guy Hanover Willem Geersen
(B-draverij) Edelman K.Bakker
1946 E Carla Lee Willem Geersen
(B-draverij) Dalver Jan Kruithof
1947 Allouez Jan de Vlieger
1948 Limbus Jan Wagenaar sr.
1949 Dutch Hanover Luut Ensing
1950 Laetare A Jan van Leeuwen jr.
1951 O Marijke Hans ten Hagen
1952 O Marijke Guus Knijnenburg
(geen kortebaan tussen 1953 en 1960)
1961 William Hanover K Hans ten Hagen
(geen kortebaan tussen 1962 en 1986)
1987 Yessie Prinses Ruud Pools

 (Foto’s: Archief NDR)

In 1931 bezochten zodanig veel mensen de koers, dat de organisatie onvoldoende entreekaarten voor handen had

TipCompetitie

Ben je een echte kortebaankenner of houd je van een gokje? Doe dan mee met de TipCompetitie!

Word vriend of meer

Vanaf € 10,- per jaar houd je Kortebaandraverijen.nl online en krijg je meerdere extra's.