De Top 100 der pikeurs (nummer 5): Jan Wagenaar

16 mei 2018 10:38

Vanaf 1932 wordt er gekoerst onder de vlag van de Kortebaanbond. Sinds de oprichting van dit overkoepelende orgaan werden er ruim 2100 kortebanen verreden. Welke pikeur won er de meeste? In de rubriek ‘de Top 100 der pikeurs’ kijken we terug op 86 jaar kortebaanhistorie en beantwoorden deze vraag. In deel 8 aandacht voor de nummer vijf van deze lijst, ‘de maestro’ Jan Wagenaar.

Of hij nu wilde of niet, de in 1937 ter wereld gekomen Jan Wagenaar was voor de drafsport in de wieg gelegd. Zijn vader Jan Wagenaar sr. was een uiterst fanatieke trainer en rijder en wilde niets liever dat zijn zoon zo snel mogelijk bij hem aan de slag ging. Hij probeerde zelfs te regelen dat z’n zoon al op veertienjarige leeftijd als pikeur aan de slag kon, maar daar wilde de bond niets van weten. Zelf was Junior in eerste instantie niet zo gek op de drafsport. Hij wilde liever wielrenner of bokser worden en trainde zelfs stiekem in een Amsterdamse sportschool. Er was echter geen ontkomen aan. Hij gaf de ambities van zijn vader drie koersen de tijd. Als het niet lukte om er één te winnen, zou Junior het voor gezien houden. Hij won echter de derde rit waarin hij in actie kwam en een legende werd geboren.

Nadat hij amper een jaar leerlingpikeur was, reed hij zo’n vier jaar rond als Pikeur-B. Wagenaar bleek op de sulky in eerste instantie net zo fanatiek als zijn vader. Er ging vrijwel geen koersdag voorbij of Wagenaar moest zich melden bij het draverijcomité, soms wel eens vier keer per meeting. In een documentaire die TV Gelderland in 2012 over Jan Wagenaar maakte, noemde voormalig NOS-commentator Hans Eysvogel hem een ‘terrorist en een vechtersbaas’, maar ook een ‘top-technicus en top-tacticus’. Want dat Wagenaar een ongekend talent bezat, was inmiddels wel duidelijk.

Wereldrecord

Nadat de familie Wagenaar noodgedwongen moest verhuizen naar Otterlo, groeide de stal uit tot een top-entrainement. De absolute blikvangers waren Quicksilver S en Henri Buitenzorg, twee paarden die Stal Wagenaar internationale faam bezorgden. Zo won Quicksilver S maar liefst 142 koersen; een absoluut wereldrecord. Henri Buitenzorg bezorgde Wagenaar de mooiste overwinning uit zijn loopbaan: de Derby van 1969. Buiten zijn schuld belandde Wagenaar door een ernstig auto-ongeluk in het ziekenhuis en leek het onwaarschijnlijk dat hij Henri tijdens de belangrijkste koers voor driejarige paarden zou begeleiden. Wagenaar wilde echter van geen opgeven weten. Hij beloofde het rustig aan te doen en die middag slechts één koers te rijden. Hoewel zijn doctoren het ten zeerste afraadden, besloot Wagenaar toch te gaan. Tot overmaat van ramp miste Henri Buitenzorg op het moment suprême de start en leek de combinatie kansloos. Ondanks de vele tientallen meters die werden verloren, besloot Wagenaar door te rijden en boekte hij een onwaarschijnlijke overwinning, waar tot op de dag vandaag nog altijd over wordt nagepraat.

Jan Wagenaar in een kenmerkende pose, met koersbril in de mond. (Foto: Archief NDR)

In 1972 kreeg Junior een zware klap te verwerken. Terwijl hij met Henri Buitenzorg actief was in Duitsland overleed zijn vader. Een verlies dat hij niet zomaar te boven kwam. Z’n vader was al die jaren een keiharde leermeester voor hem geweest. In een interview vertelde hij eens: “Hij was een goede vader, maar een slechte baas. Ik heb een mooie jeugd gehad, waarin ik alles kon krijgen, behalve een complimentje. Hij heeft me hard gemaakt, misschien wel harder dan nodig.” Zijn vaders uitspraak ‘wanneer ik mijn ogen sluit, is het ook met jou gedaan’ legde een enorme druk op Wagenaar, waar hij bijna aan leek te bezwijken. Niets lukte, totdat zijn vrouw Annie ingreep. Zij adviseerde om het op de kleinere koersbanen te gaan proberen. Een gouden raad. Wagenaar hervond zijn vertrouwen en sloot het jaar af als kampioen bij de pikeurs, een titel die hij tussen 1963 en 1977 maar liefst elf keer wist te veroveren.  In 1977 kroonde hij zich ook nog eens tot Europees kampioen, het zoveelste succes in de loopbaan van neerlands meest succesvolle pikeur allertijden.

Ziel en zaligheid

De kortebaan was voor Wagenaar een hobby, maar wel één waar hij zijn ziel en zaligheid in kon leggen. Al als kleine jongen was hij tijdens de koers vanaf de eerste rit in het startvak te vinden en mocht hij zelfs de naald op de startplaat zetten. Vanaf 1954 kwam hij zelf in actie op de kortebaan. Zijn eerste finale liep hij op 27 juli 1954 in Voorschoten, waar hij als invaller van zijn vader optrad, die zijn beide paarden naar de finale had gereden. Ook in zijn twee daaropvolgende starts in Stompwijk en in Santpoort bereikte hij de finale. Pas een jaar later boekte hij zijn eerste overwinning op de kortebaan, met O Nelly Zora. Tegenstander tijdens de finale? Zijn vader.

Vanaf dat moment ging het crescendo met Wagenaar. In 1957 won hij vier kortebanen, gevolgd door een absoluut topjaar in 1958, waarin hij maar liefst elf van de achttien kortebanen won. Ronny Zora was dat jaar de absolute blikvanger van de stal, met overwinningen in Appingedam, Warmond, Stompwijk, Beverwijk, Stompetoren, Purmerend, het Nederlands kampioenschap in Medemblik en Lisse. Wagenaar vervolmaakte het elftal met twee overwinningen met Vlaamsche Gaai S en Ria Kitty. Ook in 1961 was Wagenaar, vooral door de dadendrang van Xylon S die dat seizoen zes keer won, flink op dreef door acht van de zestien kortebanen te winnen.

Waar Wagenaar tijdens de jaren ’60 op eenzame hoogte acteerde, werd de concurrentie tijdens de jaren ’70 heviger. De gebroeders Pools verschenen ten tonele en ook Manus Bouwhuis bleek een zeer behendige kortebaanpikeur. Daarnaast had Wagenaar door heel Europa belangen op de langebaan en moest hij noodgedwongen wel eens een kortebaan laten schieten. Desondanks bleef hij zijn overwinningen op de kortebaan meepikken.

Gouden Helm

In 1985 volgde eindelijk zijn eerste kampioenschap op de kortebaan. Dit klassement werd pas vanaf 1974 bijgehouden; juist op het moment dat Wagenaar’s prioriteiten op de langebaan lagen. De strijd om het kampioenschap was dat jaar ongemeen spannend en pas tijdens de allerlaatste rit van het seizoen verzekerde Wagenaar zich in een rechtstreeks duel met concurrent Harry Pools van zijn eerste kampioenshelm. Een tweede kampioenschap volgde in 1991. Dankzij drie overwinningen van Danielle Guapa en zeges van Country D, Don Corleone en Flying Ricardo bleef hij Rob de Vlieger nipt voor.

Danielle Guapa, hier in actie in Voorschoten, won met Jan Wagenaar het Nederlands kampioenschap van 1991 in Lelystad. (Foto: Archief NDR)

Met Zorba ter Lune had Wagenaar in 1992 een prima sprinter, die won in Assendelft, Stompwijk en Schagen, maar daarna leek het lange tijd alsof Wagenaar zijn laatste succes op de kortebaan had geboekt. Tot die memorabele middag in De Lier. Op 12 augustus 2006, ruim 51 jaar na zijn eerste kortebaanoverwinning, sloeg Wagenaar nog één keer toe. Resi Bes bezorgde ‘de maestro’ zijn laatste zege op de kortebaan. Wagenaar zou twee jaar later in Venhuizen nog één keer een finale rijden, maar zijn Nathan Streamline was niet opgewassen tegen Volann d’Orange en Lindsey Pegram.

Tegenwoordig helpt hij thuis in Otterlo zijn dochter Yvonne op haar entrainement. Samen met zijn vrouw Annie zorgt hij drie keer per dag voor het voeren van de paarden. “Elke morgen om zes uur doet mijn vrouw Annie de eerste ronde. Daarna doe ik alle werkzaamheden die op dat moment nodig zijn. ’s Middags na het eten neem ik mijn rust, om daarna mijn werk weer op te pakken. Alles in een rustig tempo. Het is heerlijk om dat alles samen met mijn vrouw en dochter te kunnen doen. Op de sulky stap ik al lang niet meer. Die tijd is voorgoed voorbij.”

De lijst

 5. Jan Wagenaar (1955-2006)
(O Nelly Zora, Ria Kitty 2x, Tourterelle 3x, Prinses Zora, Ronny Zora 8x, Vlaamsche Gaai S 2x, Sonja Zora, Xylon S 7x, Y Kitty’s Zoon 2x, Zilverfazant S 3x, Aalscholver S, Wiebeline Wip, Wise Guy, Boy van Quick 2x, X Hanover 3x, Ydolius, Zephyr Scotch 2x, Bretteur P 4x, Hofnar 2x, Junior Volomon 2x, Lady Belle, Letino Quick, Muresj, Un Deux Trois, Remi Star 2x, Yvon Kitty 3x, Yardley Cup, Yashmir, Alljay Hanover 3x, Catch Me Jacky, Danielle Guapa 5x, Country D, Don Corleone, Flying Ricardo, Zorba ter Lune 3x, Resi Bes)
76

Foto boven: Nico Visser.

Ondanks de vele tientallen meters die Henri Buitenzorg verloor, besloot Wagenaar door te rijden en boekte hij een onwaarschijnlijke overwinning, waar tot op de dag vandaag nog altijd over wordt nagepraat.

TipCompetitie

Ben je een echte kortebaankenner of houd je van een gokje? Doe dan mee met de TipCompetitie!

Word vriend of meer

Vanaf € 10,- per jaar houd je Kortebaandraverijen.nl online en krijg je meerdere extra's.