De Top 100 der pikeurs (nummer 3): Jan van Leeuwen

7 juni 2018 12:09

Vanaf 1932 wordt er gekoerst onder de vlag van de Kortebaanbond. Sinds de oprichting van dit overkoepelende orgaan werden er ruim 2100 kortebanen verreden. Welke pikeur won er de meeste? In de rubriek ‘de Top 100 der pikeurs’ kijken we terug op 86 jaar kortebaanhistorie en beantwoorden deze vraag. In deel 10 aandacht voor de nummer drie van de ranglijst en de ‘koning van de kortebaan’, Jan van Leeuwen.

De in 1905 geboren Jan van Leeuwen begon zijn loopbaan onder moeilijke omstandigheden. In 1911 werd bij de behandeling van de zedelijkheidswet in het parlement een motie aangenomen die het wedden op paarden aan banden legde.¹ Het besluit van het parlement had ernstige gevolgen voor de draf- en rensport in Nederland. Trainers en pikeurs trokken over de landsgrenzen en namen uiteraard hun beste paarden mee. Het was in die jaren aan de kortebaan te danken dat de drafsport overleefde.

Van Leeuwen was razendpopulair in Enkhuizen. Zijn vader begon ooit met het uitdelen van chocoladerepen en Van Leeuwen nam dit ritueel over. Nog altijd rijdt de winnaar van de koers in Enkhuizen met een doos chocoladerepen de ereronde. (Foto: Archief NDR)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte de totalisator zijn rentree, maar na de bevrijding werd deze opnieuw verboden. Enkel militairen van de buitenlandse troepen die nog steeds in Nederland waren gestationeerd, mochten, alleen gekleed in uniform, een weddenschap afsluiten. Pas in 1948 werd het verbod opgeheven en begon de drafsport aan een ongekende opmars.

Fietsjongen

De kortebaan was dus van levensbelang voor de trainers en pikeurs die in Nederland waren gebleven. In 1939 was een eerste plaats tijdens een koers op Duindigt goed voor 75 gulden; op de kortebaan werd tegen het einde van de jaren ’30 een eerste plaats beloond met een geldprijs variërend tussen de 300 en 1.000 gulden. De kortebaan was de kurk waar de drafsport op dreef en Jan van Leeuwen was tijdens die jaren de ceremoniemeester.

Van Leeuwen genoot zijn opleiding bij zijn vader, eveneens Jan van Leeuwen genaamd. Senior was één van de beste pikeurs van het land. Tussen half mei en eind oktober haalde hij op de kortebaan alles uit de kast om zoveel mogelijk te verdienen om tijdens de wintermaanden te kunnen leven. Tijdens die vijf maanden zonder koers zat Junior bepaald niet stil. Hij kluste bij als fietsjongen voor een apotheker of boekhandelaar of ging aan de slag in een meel- of zuivelfabriek.

Jan van Leeuwen (rechts) met Sally Harvester op weg naar de overwinning in Naaldwijk, 1931. Janet Harvester en Jan Vergay komen te laat. (Foto: Archief NDR)

Na enkele jaren voor zijn vader te hebben gewerkt, begon hij in Beverwijk voor zichzelf. De successen begonnen zich op te stapelen en Van Leeuwen groeide uit tot de ‘koning van de kortebaan’. In 1934 won hij maar liefst veertien kortebanen, een aantal dat daarna nooit meer is geëvenaard. Met Lady Bond won hij in Norg en in Huisduinen, met Anna Bradford’s Guy in Usquert, met Quita in Pijnacker, Stompwijk, Castricum, Naaldwijk, Abcoude, Wormerveer, Marssum, Lisse en Bakkum en met Otelha in Stompetoren en ’t Zand. In 1931, 1932, 1933 en 1935 won hij ook het Nederlands kampioenschap met achtereenvolgens Uniform (Enkhuizen), Sally Harvester (Zaandam) en tweemaal Lady Bond (Schagen en Eenrum).

Noodlot

Helaas slaat dan, op het toppunt van zijn roem, het noodlot toe. Van Leeuwen raakt betrokken bij een ongeval op de langebaan in Gorredijk en staat zo’n twee jaar geblesseerd aan de kant. In het boek ‘Hoop en Glorie in de Drafsport’ kijkt Van Leeuwen terug op het ongeluk. “Bertha E was een erg hete merrie en het was een baantje van 800 meter. Ik draai haar om en ze neemt de benen. Ik dacht nog: ik zal er niet aan gaan hangen, want dan wordt ze helemaal stapelgek. Ik kom aan de bocht. Ze vangt zichzelf op en ik sla met het hele zootje over de kop. Het paard kwam precies op mij terecht.” Er brak voor Van Leeuwen een zware periode van revalidatie aan. Daarnaast werd hij verdacht van fraude. “Opeens ging er het praatje rond dat ik simuleerde om het verzekeringsgeld binnen te krijgen. Maar ik kon geen poot verzetten zonder mijn twee krukken. Wat een man dan meemaakt, die altijd actief is geweest, daar kan geen mens over oordelen.”

Zijn vrouw Ali speelde een grote rol in zijn herstel. “Zonder dat ik het wist werd ze bij de chirurg geroepen, die haar vertelde dat zij mij weer moest leren lopen, want ik had geen zelfvertrouwen genoeg. Ali nam de uitdaging aan. Ze begon met één kruk te verbergen. Zo moest ik leren met één kruk te lopen. Toen begon ze de andere kruk te verbergen. Ze moest wel heel vindingrijk zijn geweest, want ik was zo wantrouwig als de bliksem. Zo hielp ze me overeind en ik moet eerlijk bekennen dat als ik Ali niet had gehad en als ze niet zo resoluut was geweest, ik niet meer op een sulky had gezeten. Ik had nooit meer kunnen lopen en was mijn hele leven invalide gebleven.”

Wala

Van Leeuwen pakt de draad weer op en sluit in 1939 dankzij de dadendrang van Flora Mc Elwyn weer aan bij de top van Nederland. Er is met Jan de Vlieger, Willem Geersen en Jan Wagenaar sr. echter sprake van geduchte concurrentie. Wanneer jonge talenten als Guus Knijnenburg en Jan Wagenaar jr. aansluiten, verdwijnt Van Leeuwen naar de achtergrond. Tussen 1952 en 1958 wint hij slechts drie kortebanen.

Dat verandert wanneer Van Leeuwen besluit om met een eigenaar een nieuw paard uit te zoeken. Per toeval komt hij bij Wala terecht. “Er stonden daar op die stal een stuk of vijf anderhalf-jarigen, beste paarden, dat wel. In de hoek stond er ook een, maar ze vonden het niet de moeite waard om me dat te laten zien. ‘Wat is dat voor een beestje?’ vroeg ik. Ze haalden hun schouders op. ‘Och, een achtergebleven ding. Niet veel waard, Wala heet-ie’. Nou, dat achtergebleven ding had haar hele bouw mee. Ze was klein, maar een dijbeenspieren, waar je u tegen kon zeggen. ‘Jammer dat ze zo klein is’, zeg ik. ‘Ik wil ‘r wel, maar niet voor veel.’ De koop ging door en ik wist zeker dat ik een winnaar in huis had. Dat had ik goed gezien, want Wala won later alles wat er te winnen viel op de kortebaan.”²

Jan van Leeuwen in 1973 samen met zijn drie zonen, (v.l.n.r.) Jan jr., Siem en Rinus van Leeuwen. (Foto: Archief NDR)

Wala won uiteindelijk negentien kortebanen, waaronder het Nederlands kampioenschap van 1960 in Purmerend, en vijftien keer was Van Leeuwen haar stuurman. Op 7 juni 1963 won hij in Lisse met de bliksemsnelle merrie zijn laatste kortebaan. Daarmee was zijn drafsportloopbaan nog niet voorbij, want in 1964 leverde Van Leeuwen de winnaar van de Derby, C Alkestis E, af. Pas in 1975 was hij voor het laatst op de sulky actief, op de langebaan in Hilversum. In 1986 overleed hij.

Sinds 1932 won Van Leeuwen 114 kortebanen, maar eigenlijk ligt dit aantal hoger. De overwinningen tot 1932 vielen niet onder het bestaan van de Kortebaanbond en tellen daarom niet mee in dit klassement. Daarnaast is het vrijwel onmogelijk om alle overwinningen van deze legende te achterhalen. Eind jaren ’20, begin jaren ’30 kwamen door gebrekkige communicatie niet alle uitslagen in de diverse ‘paardenbladen’ terecht. Is Van Leeuwen de meest winnende kortebaanpikeur allertijden? We zullen het nooit weten.

Bronnen:
1 Van “Draverssport” tot AEV, kroniek van 75 jaar drafsport in Nederland
2 Hoop en Glorie in de Drafsport, Wim Hornman

Erelijst

 3. Jan van Leeuwen jr. (1932-1963)
(Sally Harvester 3x, Noma B, Othella 3x, Lady Bond 17x, Fanfare, Queen Ethel St. L. 2x, Janet Harvester 2x, Anna Bradford’s Guy, Quita 11x, Betty Worthy, Johanna M 2x, Senator Brewer, Glossy Silk 2x, Anzolor, Welkom 2x, Flora Mc Elwyn 10x, Occasion, Xerxes 2x, Diabolo, Herold Mc G 6x, Abdullah Scott 3x, Harras, Johannes 2x, Integrity Scott, Laetare A 6x, Guy Hanover, Miss A 10x, Quita Scott, Petulance K, Radbout 2x, Wala 15x, Xita Hanover)
114

'Wat is dat voor een beestje?' vroeg ik. Ze haalden hun schouders op. 'Och, een achtergebleven ding. Niet veel waard, Wala heet-ie'

TipCompetitie

Ben je een echte kortebaankenner of houd je van een gokje? Doe dan mee met de TipCompetitie!

Word vriend of meer

Vanaf € 10,- per jaar houd je Kortebaandraverijen.nl online en krijg je meerdere extra's.